Ilki bilen osmotik basyş tejribesini beýan edeliň: dürli konsentrasiýadaky iki duz erginini aýyrmak üçin ýarym geçirgen membranany ulanyň. Pes konsentrasiýaly duz ergininiň suw molekulalary ýarym geçirgen membranadan ýokary konsentrasiýaly duz erginine geçer we ýokary konsentrasiýaly duz ergininiň suw molekulalary hem ýarym geçirgen membranadan pes konsentrasiýaly duz erginine geçer, ýöne bu san az, şonuň üçin ýokary konsentrasiýaly duz ergin tarapyndaky suwuklyk derejesi ýokarlanar. Iki tarapdaky suwuklyk derejeleriniň beýiklik tapawudy suwuň gaýtadan akmagynyň öňüni almak üçin ýeterlik basyş döredende, osmoz togtaýar. Bu wagtda iki tarapdaky suwuklyk derejeleriniň beýiklik tapawudyndan döreýän basyş osmotik basyşdyr. Umuman aýdanyňda, duz konsentrasiýasy näçe ýokary bolsa, osmotik basyş şonça-da ýokary bolar.
Duzly suw erginlerinde mikroorganizmleriň ýagdaýy osmotik basyş tejribesine meňzeýär. Mikroorganizmleriň birlik gurluşy öýjüklerdir we öýjük diwary ýarym geçirgen membrana deňdir. Hlorid ionlarynyň konsentrasiýasy 2000mg/L-den az ýa-da deň bolanda, öýjük diwarynyň çydap biljek osmotik basyşy 0,5-1,0 atmosfera deňdir. Öýjük diwary we sitoplazmatik membrana belli bir berklige we elastiklige eýe bolsa-da, öýjük diwarynyň çydap biljek osmotik basyşy 5-6 atmosferadan ýokary bolmaz. Şeýle-de bolsa, suwly erginde hlorid ionlarynyň konsentrasiýasy 5000mg/L-den ýokary bolanda, osmotik basyş takmynan 10-30 atmosfera çenli ýokarlanar. Şeýle ýokary osmotik basyşda mikroorganizmdäki köp mukdarda suw molekulalary ekstrakorporal ergine aralaşyp, öýjükleriň suwsuzlanmagyna we plazmolizine sebäp bolar we agyr ýagdaýlarda mikroorganizm öler. Gündelik durmuşda adamlar gök önümleri we balyklary duzlamak, iýmitleri sterilizirlemek we saklamak üçin duzy (natriý hloridini) ulanýarlar, bu bolsa şu ýörelgäniň ulanylmagydyr.
Inženerçilik tejribesiniň maglumatlary görkezýär, hapa suwlardaky hlorid ionlarynyň konsentrasiýasy 2000 mg/L-den ýokary bolanda, mikroorganizmleriň işjeňligi peseler we COD-nyň aýrylma tizligi ep-esli peseler; hapa suwlardaky hlorid ionlarynyň konsentrasiýasy 8000 mg/L-den ýokary bolanda, laýyň göwrüminiň giňelmegine, suwuň ýüzünde köp mukdarda köpük peýda bolmagyna we mikroorganizmleriň yzly-yzyna ölmegine sebäp bolar.
Şeýle-de bolsa, uzak wagtlap öýleşdirilenden soň, mikroorganizmler ýokary konsentrasiýaly duzly suwda ösüşe we köpelmäge ýuwaş-ýuwaşdan uýgunlaşarlar. Häzirki wagtda käbir adamlarda 10000mg/L-den ýokary hlorid ion ýa-da sulfat konsentrasiýalaryna uýgunlaşyp bilýän öýleşdirilen mikroorganizmler bar. Şeýle-de bolsa, osmotik basyş prinsipi bize ýokary konsentrasiýaly duzly suwda ösüşe we köpelmäge uýgunlaşan mikroorganizmleriň öýjük suwuklygynyň duz konsentrasiýasynyň örän ýokarydygyny aýdýar. Agaç suwlaryndaky duz konsentrasiýasy pes ýa-da örän pes bolandan soň, aggaç suwlaryndaky köp sanly suw molekulalary mikroorganizmleriň içine aralaşyp, mikrob öýjükleriniň şişmegine, agyr ýagdaýlarda bolsa, ýarylmagyna we ölmegine sebäp bolar. Şonuň üçin, uzak wagtlap öýleşdirilen we ýokary konsentrasiýaly duzly suwda ösüşe we köpelmäge ýuwaş-ýuwaşdan uýgunlaşyp bilýän mikroorganizmler biohimiki täsirdäki duz konsentrasiýasynyň hemişe ýokary derejede saklanmagyny we üýtgewsiz galmagyny talap edýär, ýogsam mikroorganizmler köp mukdarda öler.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 28-nji fewraly